Απόφαση-Σταθμός της Πλήρους Ποινικής Ολομέλειας του Αρείου Πάγου (1/2026):

Μια από τις σημαντικότερες αποφάσεις των τελευταίων ετών στον τομέα του Δικαίου της Πληροφορικής, των Προσωπικών Δεδομένων και του Ποινικού Δικονομικού Δικαίου εξέδωσε πρόσφατα η Πλήρης Ποινική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου.

Με την υπ’ αριθμ. 1/2026 απόφασή της, η Ολομέλεια έκρινε βάσιμο τον μοναδικό λόγο αναίρεσης για υπέρβαση εξουσίας (άρθρ. 484 παρ. 1 στοιχ. στ' του ΚΠΔ), αναιρώντας την υπ’ αριθμ. 41/2024 απόφαση του Συμβουλίου Εφετών Αθηνών.

Η εξέλιξη αυτή συμπαρασύρει δυνάμει της παραπομπής και τις προηγούμενες κρίσεις (όπως την παραπεμπτική 587/2025 του ΑΠ), δικαιώνοντας πλήρως τη γραμμή της υπεράσπισης (Βασίλειος Τσιότσικας) και θέτοντας ένα απαραβίαστο θεσμικό όριο στην αυθαιρεσία των διωκτικών αρχών κατά την επεξεργασία ψηφιακών δεδομένων.

Το Ιστορικό και τα Κρίσιμα Νομικά Ζητήματα

Η υπόθεση έφτασε στην Πλήρη Ολομέλεια μετά από παραπομπή του ΣΤ' Ποινικού Τμήματος, καθώς το Τμήμα βρισκόταν σε τροχιά έκδοσης απόφασης αντίθετης με προγενέστερες θέσεις της Ολομέλειας (τις 4/2024 και 5/2024). Το δικαστήριο κλήθηκε να επιλύσει δύο θεμελιώδη ζητήματα:

Εάν στο επικοινωνιακό απόρρητο υπάγονται τόσο το περιεχόμενο όσο και τα μεταδεδομένα/αποθηκευμένα δεδομένα που εμπεριέχονται στον ψηφιακό εξοπλισμό των χρηστών (smartphones, υπολογιστές) και αφορούν επικοινωνίες μέσω επιφυών δικτύων (Over-The-Top / OTT - OTP πλατφόρμες όπως Viber, WhatsApp, Signal κ.λπ.), ώστε να απαιτείται η τήρηση των αυστηρών εγγυήσεων του ν. 2225/1994 και ήδη του άρθρου 8 του ν. 5002/2022.

Ποια είναι τα ανώτατα χρονικά όρια των εν λόγω άρσεων και αν οι ανακριτικές ενέργειες επί αυτών πρέπει να περιορίζονται αυστηρά εντός του χρόνου ισχύος των δικαστικών διατάξεων.

Στην προκειμένη περίπτωση, η Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών (ΔΕΕ) είχε προχωρήσει σε πράξεις άρσης και εργαστηριακής πραγματογνωμοσύνης επί αποθηκευμένων δεδομένων επικοινωνίας που είχαν διεξαχθεί μέσω επιφυών δικτύων, μετά την παρέλευση της δίμηνης διάρκειας ισχύος που προέβλεπε το σχετικό δικαστικό βούλευμα (το οποίο είχε εκδοθεί προς εκτέλεση Ευρωπαϊκής Εντολής Έρευνας των ιταλικών αρχών).

Ανάλυση της Νομικής Σκέψης της Πλειοψηφίας

Η πορεία της δικανικής κρίσης της πλειοψηφίας του Ανωτάτου Δικαστηρίου δομήθηκε με υποδειγματική δογματική θεμελίωση, εκκινώντας από τις ιστορικές καταβολές του απορρήτου και προβαίνοντας σε μια δυναμική, τελολογική και συνταγματικά εναρμονισμένη προσέγγιση του δικαιώματος στην αυγή της ψηφιακής εποχής:

1. Ιστορική Θεμελίωση και το Απόρρητο ως «Διαδικασία» (Όχι ως «Έγγραφο»)

Το δικαστήριο υπενθύμισε τις βαθιές ρίζες του απορρήτου στην ελληνική παράδοση (από τον «διπλωμένο πίνακα» στον Όμηρο και την κρυπτεία της σπαρτιατικής σκυτάλης, έως τον σεβασμό των Αθηναίων στις επιστολές του Φιλίππου), αναδεικνύοντας τη διαχρονική υπεξούσια αξία του.

Αναλύοντας το άρθρο 19 του Συντάγματος, η Ολομέλεια τόνισε ότι το επικοινωνιακό απόρρητο είναι απολύτως απαραβίαστο.

Το κεντρικό δογματικό θεμέλιο επί του οποίου στηρίχθηκε η πλειοψηφία είναι ο επανακαθορισμός του αντικειμένου προστασίας. Η μειοψηφία και οι διωκτικές αρχές υποστήριζαν διαχρονικά ότι μόλις ένα μήνυμα (π.χ. Viber, WhatsApp) παραδοθεί και αποθηκευτεί στη συσκευή, η επικοινωνία ολοκληρώνεται και το υλικό εξομοιώνεται με κοινό ιδιωτικό έγγραφο, δυνάμενο να κατασχεθεί κατ' άρθρ. 251 επ. ΚΠΔ.

Η πλειοψηφία του Δικαστηρίου απέρριψε ρητά αυτή τη διάκριση. Έκρινε ότι στα σύγχρονα επιφυή δίκτυα (OTT/OTP), η επικοινωνία δεν είναι μια στιγμιαία πράξη, αλλά μια συνεχιζόμενη ψηφιακή σχέση. Τα δεδομένα αυτά φέρουν εγγενώς το «γονίδιο» της επικοινωνίας.

Η αποθήκευσή τους στη συσκευή αποτελεί απλώς την τεχνική αποτύπωση της επικοινωνιακής διαδικασίας. Συνεπώς, η πρόσβαση σε αυτά συνιστά ευθεία επέμβαση στο επικοινωνιακό απόρρητο και όχι απλή έρευνα πειστηρίων.

2. Η Ευρωπαϊκή Εναρμόνιση και η Διαστολή του Απορρήτου στα Μεταδεδομένα (Metadata)

Η πλειοψηφία αξιοποίησε πλήρως τη δυναμική νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ - ιδίως τις αποφάσεις Digital Rights Ireland, Tele2 Sverige, La Quadrature du Net) και του ΕΔΔΑ.

Το δικαστήριο υιοθέτησε την αρχή ότι το απόρρητο καλύπτει τόσο τα εσωτερικά στοιχεία (περιεχόμενο) όσο και τα εξωτερικά στοιχεία της επικοινωνίας (δεδομένα κίνησης και θέσης, IP addresses, τηλεφωνικοί αριθμοί, ώρα και διάρκεια).

Η σκέψη των δικαστών αναγνώρισε ότι τα μεταδεδομένα των OTT εφαρμογών επιτρέπουν τη δημιουργία ενός πλήρους, λεπτομερούς και ευαίσθητου «ψηφιακού προφίλ» του ατόμου, αποκαλύπτοντας συχνά περισσότερα για την ιδιωτική ζωή από ό,τι το ίδιο το περιεχόμενο.

Για τον λόγο αυτό, κρίθηκε ότι αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της επικοινωνίας και προστατεύονται με την ίδια ακριβώς συνταγματική ένταση (απολύτως απαραβίαστο), διότι το Σύνταγμα κατοχυρώνει συνολικά το «γεγονός της επικοινωνίας».

3. Η Αυστηρή Τυποποίηση των Χρονικών Ορίων ως Ανάχωμα στην Αυθαιρεσία

Το πλέον κρίσιμο σημείο της απόφασης αφορά τη χρονική διάσταση της άρσης. Η διάταξη ή το βούλευμα που επιτρέπει την άρση του απορρήτου αποτελεί κατ' εξαίρεση κάμψη ενός συνταγματικού δικαιώματος και πρέπει να ερμηνεύεται στενά.

Η προσβαλλόμενη απόφαση του Συμβουλίου Εφετών είχε δεχθεί ότι η Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών (ΔΕΕ) μπορεί να διενεργεί την εργαστηριακή πραγματογνωμοσύνη (εξαγωγή και ανάλυση δεδομένων) οποτεδήποτε, αρκεί τα κινητά τηλέφωνα να έχουν κατασχεθεί εντός του νόμιμου χρόνου.

Η Ολομέλεια έθεσε μια σαφή κόκκινη γραμμή: η δικαστική άρση τελεί υπό αυστηρή ανατρεπτική προθεσμία (δίμηνη διάρκεια). Η ενέργεια της άρσης —δηλαδή η πράξη της διείσδυσης, εξαγωγής, ανάγνωσης και αποτύπωσης των επικοινωνιακών δεδομένων από τους τεχνικούς της αστυνομίας— πρέπει να ολοκληρώνεται εντός του χρόνου ισχύος του βουλεύματος. Εάν το δίμηνο παρέλθει χωρίς έγκυρη δικαστική παράταση (με ανώτατο όριο τους 12 μήνες υπό τον ν. 2225/1994 ή τους 10 μήνες υπό τον ν. 5002/2022), η εξουσία των αρχών λήγει αυτοδικαίως.

Η διενέργεια πραγματογνωμοσύνης μετά τη λήξη του διμήνου συνιστά καθ' ύλην και κατά χρόνον υπέρβαση εξουσίας.

4. Η Δικονομική Κύρωση: Το Απόλυτο Αποδεικτικό Κώλυμα

Ενεργοποιώντας το άρθρο 19 παρ. 3 του Συντάγματος και το άρθρο 177 παρ. 2 του ΚΠΔ, η πλειοψηφία κατέληξε στην ορθότερη δικονομική λύση: τα αποδεικτικά μέσα (εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης, ψηφιακά αρχεία, απομαγνητοφωνήσεις) που παράγονται εκπρόθεσμα, πάσχουν από απόλυτη ακυρότητα. Δεν επιτρέπεται ούτε η άμεση ούτε η έμμεση αξιοποίησή τους, και το δικαστικό συμβούλιο ή δικαστήριο υποχρεούται να τα αποβάλει από τη δικογραφία, καθώς η χρήση τους θα «μόλυνε» ανεπανόρθωτα τη διαδικασία, παραβιάζοντας το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη (άρθρο 6 ΕΣΔΑ).

Η Σπουδαιότητα της Απόφασης

Η απόφαση 1/2026 της Πλήρους Ποινικής Ολομέλειας αποτελεί μνημείο εγγυητικής λειτουργίας του Δικαίου για τους εξής λόγους:

Βάζει «φρένο» στην γκρίζα ζώνη των OTT/OTP: Μέχρι σήμερα, υπήρχε η τάση των διωκτικών αρχών να παρακάμπτουν τις εγγυήσεις της ΑΔΑΕ, θεωρώντας την ανάκτηση μηνυμάτων από εφαρμογές όπως το WhatsApp ή το Viber σε ένα κατασχεμένο κινητό ως απλή «έρευνα ψηφιακών πειστηρίων». Ο Άρειος Πάγος ξεκαθαρίζει οριστικά ότι πρόκειται για καθαρή άρση επικοινωνιακού απορρήτου.

Κατοχυρώνει τη Χρονική Εγγύηση του Πολίτη: Οι αρχές δεν μπορούν να «παγώνουν» τον χρόνο. Αν το βούλευμα λήξει, η ΔΕΕ ή οιοσδήποτε ανακριτικός υπάλληλος απαγορεύεται να εξάγει ή να αναλύει δεδομένα. Η εργαστηριακή πραγματογνωμοσύνη πρέπει να υπακούει αυστηρά στο τεθέν χρονικό εύρος της δικαστικής διάταξης.

Θωράκιση των Ατομικών Ελευθεριών στην Ψηφιακή Εποχή: Δημιουργείται ένα ισχυρό δεδικασμένο που προστατεύει τον σύγχρονο άνθρωπο, του οποίου ολόκληρη η ιδιωτική, επαγγελματική και κοινωνική ζωή βρίσκεται αποτυπωμένη σε μία ψηφιακή συσκευή.

Η απόφαση αυτή αποτελεί μια μνημειώδη νίκη των ατομικών ελευθεριών.

Το δικηγορικό μας γραφείο, έχοντας την τιμή να εκπροσωπήσει τον αναιρεσείοντα σε αυτή την ιστορική δίκη, χαιρετίζει την κρίση της Πλήρους Ολομέλειας του Αρείου Πάγου.

Η απόφαση αυτή απέδειξε περίτρανα ότι το Σύνταγμα και οι λειτουργοί του διαθέτουν τα δογματικά εργαλεία και τα αντανακλαστικά να προστατεύσουν τον πολίτη απέναντι στις σύγχρονες τεχνολογικές προκλήσεις και τις υπερβάσεις της κρατικής εξουσίας.

Για περισσότερες αναλύσεις σχετικά με το Δίκαιο των Νέων Τεχνολογιών, το Ποινικό Δίκαιο και τα Προσωπικά Δεδομένα, περιηγηθείτε στο itlawyers.gr.

Για το πλήρες κείμενο της απόφασης πατήστε εδώ ή ανατρέξτε στην σελίδα του Αρέιου Πάγου εδώ